سوره های معوذتین چه حرف های تربیتی دارند

به قلم سید ابراهیم مرتضوی، عضو هیئت علمی دانشگاه

وقتی از سوره های فلق و ناس سخن می گوییم معمولاً نخستین چیزی که به ذهن می رسد، خواندن آنها برای در امان ماندن از شر و آسیب است، اما اگر کمی در آیات این دو سوره تأمل کنیم، با یک پیام تربیتی مهم روبه رو می شویم: انسان برای رشد کردن، فقط به دانستن خوبی ها نیاز ندارد و باید دشمنان و موانع رشد خود را نیز بشناسد.

سوره فلق از شرور مختلف سخن می گوید؛ از تاریکی و آسیب های پنهان گرفته تا کسانی که با رفتار خود در زندگی دیگران گره ایجاد می کنند و سرانجام «حسد». این نگاه برای زندگی امروز نیز قابل تأمل است، بسیاری از آسیب ها ناگهانی و آشکار نیستند و گاهی یک رابطه ناسالم، یک سخن منفی، یک فضای مسموم یا حتی حسادت دیگران، آرام آرام بر زندگی ما اثر می گذارد. از این سوره می توان یک درس ساده گرفت: همه خطرها با سر و صدا وارد زندگی ما نمی شوند، بعضی آسیب ها پنهان و تدریجی اند، بنابراین انسان باید نسبت به محیط، روابط و اتفاقاتی که بر فکر و زندگی او اثر می گذارند، هوشیار باشد.

سوره ناس اما ما را یک قدم به درون خودمان می برد. سخن از وسواس خنّاس است؛ وسوسه ای که پنهانی در دل و ذهن انسان اثر می گذارد و می تواند او را به تصمیمی نادرست بکشاند. نکته مهم اینجاست که این وسوسه فقط از درون انسان نیست|، قرآن از جن و انس سخن می گوید، یعنی گاهی یک فکر مسموم، یک دوست ناباب، یک سخن فریبنده یا حتی محتوایی که بارها در فضای مجازی می بینیم، می تواند آرام آرام نگاه ما را تغییر دهد و این بخش از سوره ناس شاید برای زندگی امروز ما اهمیت بیشتری پیدا کرده باشد. در روزگاری که تلفن همراه و شبکه های اجتماعی، حجم عظیمی از اطلاعات، تصویرها و دیدگاه ها را هر لحظه وارد ذهن ما می کنند، لازم است هر چیزی را که می بینیم و می شنویم، بی چون وچرا نپذیریم.

هر فکری که وارد ذهن ما می شود، الزاماً فکر خود ما نیست و هر چیزی که زیاد تکرار شود، الزاماً حقیقت نیست، اما مهم ترین پیام مشترک دو سوره، پناه بردن به خدا است. قرآن نمی گوید انسان می تواند با تکیه بر توانایی خودش از همه آسیب ها مصون بماند. انسان باید ضعف و آسیب پذیری خود را بشناسد و در عین تلاش و هوشیاری، به خدا تکیه کند. در سوره ناس، خداوند با سه عنوان رب، ملک و اله معرفی می شود، یعنی همان خدایی که انسان را پرورش می دهد، صاحب اختیار اوست و شایسته پرستش است. این تعبیر به ما یادآوری می کند که پناه بردن به خدا تنها گفتن یک جمله نیست و باید در سبک زندگی ما دیده شود.

شاید یکی از کاربردی ترین درس های معوّذتین برای زندگی امروز همین باشد: مراقب آنچه وارد ذهن و دل ما می شود باشیم، حسادت و بدخواهی را در خودمان پرورش ندهیم، از محیط ها و رابطه های آسیب زا فاصله بگیریم و در لحظه های وسوسه و بحران، فقط به توانایی خود مغرور نباشیم. فلق به ما می آموزد شرور بیرونی را بشناسیم و ناس هشدار می دهد که از شرور پنهان و وسوسه های درونی غافل نشویم و هر دو در نهایت یک راه را نشان می دهند: هوشیاری در برابر آسیب ها و پناه بردن آگاهانه و پیوسته به خداوند.

انتهای پیام